Üniversite Türkçe Bilgi Yarışması Soruları

Soru 1

Türkçedeki 'kitap-çı-lık' örneğinde olduğu gibi, bir köke eklenen ve sözcüğün anlamını veya türünü değiştiren en küçük anlamlı birime ne ad verilir?

A. Grafem

B. Allomorf

C. Morfem

D. Fonem

Soru 2

Üretimsel Dilbilgisi kuramına göre, bir cümlenin derin yapısını yüzey yapısına dönüştüren kurallar dizisine ne denir?

A. Morfolojik süreç

B. Semantik bağıntı

C. Dönüşümsel kurallar

D. Fonolojik süreç

Soru 3

Aşağıdakilerden hangisi, bir sesin boğumlanma noktası (artikülasyon yeri) ile ilgili bir fonetik terimdir?

A. Vurgu

B. Damağımsı (palatal)

C. Tonlama

D. Ünlü uyumu

Soru 4

Sözdizimsel (sentaktik) analizde, bir öbeğin merkezini oluşturan ve tüm öbeğin niteliğini belirleyen öğeye ne ad verilir?

A. Belirleyici

B. Çekirdek (head)

C. Tamlanan

D. Tamlayan

Soru 5

Aynı morfemin farklı sesletim biçimlerine (örneğin Türkçede bulunma durum ekinin -da/-de/-ta/-te olması) ne ad verilir?

A. Fonem

B. Morfem

C. Allomorf

D. Kök

Soru 6

Ünlülerin oluşumu sırasında dilin dikey hareketine göre sınıflandırılması, aşağıdaki fonetik parametrelerden hangisiyle ilgilidir?

A. Hava akışı

B. Ses teli titreşimi

C. Dudak konumu

D. Dil yüksekliği (kapalı/açık)

Soru 7

Noam Chomsky'nin 'Evrensel Dilbilgisi' kuramına göre, çocukların dili edinmesini sağlayan doğuştan gelen yapıya ne denir?

A. Dil edinim düzeneği

B. Bilişsel şema

C. Sentaktik ağaç

D. Yüzey yapısı

Soru 8

Bir dilde anlam ayırt edici en küçük ses birimine ne ad verilir?

A. Hece

B. Fonem

C. Allofon

D. Sözcük

Soru 9

Türkçe gibi eklemeli (aglütinatif) dillerde, morfolojik yapı genellikle nasıl işler?

A. Sözcükler izole haldedir

B. Köklerde içsel değişimler olur

C. Sözcük köküne ekler art arda eklenir

D. Sadece önek kullanımı yaygındır

Soru 10

Cümle içindeki öğelerin diziliş kurallarını ve bu öğelerin birbirleriyle olan hiyerarşik ilişkilerini inceleyen dilbilim dalı hangisidir?

A. Pragmatik

B. Morfoloji

C. Semantik

D. Sentaks

Soru 11

Akustik fonetikte, sesin fiziksel özelliklerini (frekans, genlik vb.) incelemek için kullanılan temel birim nedir?

A. Formant

B. Fonem

C. Spektrogram

D. Morfem

Soru 12

Bir dildeki sözcüklerin yapısal özelliklerini, sınıflandırmasını ve oluşum süreçlerini inceleyen dilbilim dalı hangisidir?

A. Sentaks

B. Morfoloji

C. Semantik

D. Fonetik

Soru 13

Türkçenin yazılı belgelerle takip edilebilen en eski dönemi olan ve 'Göktürkçe' olarak da adlandırılan dönem aşağıdakilerden hangisidir?

A. Orta Türkçe

B. İlk Türkçe

C. Eski Türkçe

D. Kuzey-Doğu Türkçesi

Soru 14

Türk lehçeleri sınıflandırmasında, 'z' ve 'ş' seslerinin korunduğu (Zetacılık/Şetacılık) lehçe grubu aşağıdakilerden hangisidir?

A. Karluk Grubu

B. Oğuz Grubu

C. Kıpçak Grubu

D. Bulgar (Oğur) Grubu

Soru 15

Kutadgu Bilig, Atabetü'l-Hakayık ve Divanü Lugati't-Türk gibi eserlerin yazıldığı, Karahanlı Türkçesi olarak da bilinen dönem hangisidir?

A. Çağatay Türkçesi

B. Eski Anadolu Türkçesi

C. Hakanlı Türkçesi

D. Oğuz Türkçesi

Soru 16

Aşağıdaki Türk lehçelerinden hangisi 'Sibirya Türkçesi' (Kuzey Grubu) içerisinde yer almaktadır?

A. Azerbaycan Türkçesi

B. Yakut (Saha) Türkçesi

C. Özbek Türkçesi

D. Tatar Türkçesi

Soru 17

Türkçenin tarihsel gelişiminde 'y' sesinin 'c' sesine dönüştüğü (yol > col) değişim süreci, hangi lehçe grubunun tipik bir özelliğidir?

A. Oğuz Grubu

B. Karluk Grubu

C. Kıpçak Grubu

D. Sibirya Grubu

Soru 18

Aşağıdaki eserlerden hangisi Eski Anadolu Türkçesi dönemine ait bir dil özelliği göstermez?

A. Risaletü'n-Nushiyye

B. Garibname

C. Dede Korkut Hikâyeleri

D. Muhabbetname

Soru 19

Türkçenin tarihsel gelişiminde 'Eski Türkçe' dönemini sona erdiren ve yerini 'Orta Türkçe' dönemine bırakan temel siyasi/kültürel kırılma nedir?

A. Göktürk İmparatorluğu'nun yıkılması

B. İstanbul'un fethi

C. İslamiyet'in kabulü ve Uygur alfabesinden Arap alfabesine geçiş

D. Moğol istilasının etkisi

Soru 20

Çuvaşça, günümüzde konuşulan Türk lehçeleri arasında hangi özel konuma sahiptir?

A. Oğuz grubunun tek temsilcisidir

B. Kıpçak grubuna en yakın lehçedir

C. Oğur (Bulgar) grubunun yaşayan tek temsilcisidir

D. En çok konuşulan lehçedir

Soru 21

Aşağıdakilerden hangisi 'Batı Türkçesi'nin dönemlerinden biri değildir?

A. Eski Anadolu Türkçesi

B. Osmanlı Türkçesi

C. Türkiye Türkçesi

D. Çağatay Türkçesi

Soru 22

Türkçenin tarihsel süreçte kelime başında 'b-' sesini korumasına karşın, hangi lehçe grubunda bu ses 'm-' (ben > men) şekline dönüşmüştür?

A. Kıpçak ve Karluk Grubu

B. Bulgar Grubu

C. Sibirya Grubu

D. Oğuz Grubu

Soru 23

Ali Şir Nevai'nin 'Muhakemetü'l-Lugateyn' adlı eseri hangi lehçenin savunmasını yapmaktadır?

A. Çağatay Türkçesi

B. Azerbaycan Türkçesi

C. Osmanlı Türkçesi

D. Kıpçak Türkçesi

Soru 24

Türkçenin tarihsel gelişiminde 'd' sesinin 'y' sesine dönüşmesi (adak > ayak) hangi lehçe grubunun karakteristiğidir?

A. Oğuz Grubu

B. Karluk Grubu

C. Kıpçak Grubu

D. Sibirya Grubu

Soru 25

Söylem analizinde 'art zamanlı' (diachronic) yaklaşım aşağıdakilerden hangisini inceler?

A. Metnin o anki dil bilgisel yapısını ve dizimini

B. Okuyucunun metne verdiği anlık tepkileri

C. Metnin tarihsel süreç içindeki değişimini ve gelişimini

D. Metnin sadece sözcük dağarcığındaki eş anlamlıları

Soru 26

Michel Foucault'nun 'söylem' (discourse) kavramı, aşağıdakilerden hangisiyle doğrudan ilişkilidir?

A. Bilgi, iktidar ve özne oluşumu arasındaki ilişkilerle

B. Dilin sadece ses bilgisel özellikleriyle

C. Sadece edebi metinlerin estetik değerleriyle

D. Yazarın biyografik verilerinin metne yansımasıyla

Soru 27

Metinler arasılık (intertextuality) kavramını ilk kez ortaya atan ve metnin diğer metinlerin bir 'mozaik' olduğunu savunan kuramcı kimdir?

A. Julia Kristeva

B. Roland Barthes

C. Gérard Genette

D. Umberto Eco

Soru 28

Aşağıdakilerden hangisi 'üst kurmaca' (metafiction) içeren bir metnin temel özelliğidir?

A. Dili sadece sanatsal ve estetik bir araç olarak görmesi

B. Metnin kendi kurgusallığını, yazım sürecini veya kurmaca olduğunu açık etmesi

C. Olay örgüsünün gerçekçi bir zaman çizelgesine sıkı sıkıya bağlı kalması

D. Okuyucuyu metnin gerçek olduğuna ikna etmek için yoğun betimlemeler kullanması

Soru 29

Eleştirel Söylem Analizi (ESA) yönteminde, metindeki örtük ideolojileri ortaya çıkarmak için kullanılan ana odak noktası nedir?

A. Dilin estetik kullanımı

B. Metnin noktalama işaretleri ve yazım kurallarına uygunluğu

C. Toplumsal eşitsizlikler ve söylem yoluyla yeniden üretilen iktidar ilişkileri

D. Yazarın kullandığı sıfat tamlamalarının sıklığı

Soru 30

Bir metnin 'tür' (genre) özelliklerini belirleyen en temel kriter aşağıdakilerden hangisidir?

A. Metnin toplumsal işlevi, amacı ve yapısal kalıpları

B. Metnin çeviri olup olmadığı

C. Yazarın yaşadığı dönemin siyasi olayları

D. Metnin basıldığı kağıdın kalitesi

Soru 31

Gérard Genette’in 'anlatıbilim' terminolojisinde, anlatıcının olayların içine dahil olup olmaması durumu ne olarak adlandırılır?

A. Odaklanma (focalization)

B. Metinler arasılık

C. Söylem sapması

D. Diyalog

Soru 32

Aşağıdakilerden hangisi 'edebiyat dışı metin' (non-fiction) türlerinden biri değildir?

A. Roman

B. Deneme

C. Anı

D. Biyografi

Soru 33

Teun A. van Dijk’ın 'söylem' çözümlemelerinde 'makro yapı' (macrostructure) neyi ifade eder?

A. Metnin fiziksel uzunluğunu

B. Yazarın kullandığı kelime seçimlerini

C. Metnin genel temasını, konusunu ve küresel anlamını

D. Metnin cümle düzeyindeki dil bilgisel yapısını

Soru 34

Postmodern metinlerin en belirgin söylemsel özelliklerinden biri aşağıdakilerden hangisidir?

A. Doğa tasvirlerine aşırı ağırlık verilmesi

B. Büyük anlatılara ve kesin gerçeklere duyulan güven

C. Parçalanmış anlatı yapısı ve kesinliğin reddi

D. Didaktik (öğretici) bir üslubun benimsenmesi

Soru 35

Söylem analizinde 'edim' (speech act) kuramına göre, bir sözün söylenmesiyle birlikte bir eylemin de gerçekleşmesi (örneğin: 'Söz veriyorum') ne olarak tanımlanır?

A. Edimsel (performative) söz eylem

B. Betimleyici söz eylem

C. Dışlayıcı söz eylem

D. Sorgulayıcı söz eylem

Soru 36

Aşağıdaki metin türlerinden hangisi daha çok 'nesnel' ve 'bilgilendirici' söylem kategorisinde yer alır?

A. Makale

B. Şiir

C. Tiyatro

D. Masal

Soru 37

Orhun Yazıtları'nda 'tengri' kelimesi ile ifade edilen kavramın kökeni ve metinlerdeki kullanımı dikkate alındığında, bu kavramın Göktürk inanç sistemindeki işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

A. Doğa olaylarını yöneten yerel bir ilah

B. Yeraltı dünyasının koruyucu ruhu

C. Sadece ataların ruhlarını temsil eden bir figür

D. Kut veren ve kağanlığı onaylayan yüce güç

Soru 38

Uygur dönemine ait metinlerde, Maniheizm ve Budizm etkisinin dildeki en belirgin yansıması aşağıdakilerden hangisidir?

A. Sogdca ve Sanskritçe kökenli terminolojinin yoğun kullanımı

B. Arap alfabesinin ilk kez sistematik şekilde uygulanması

C. Yalın Türkçe kelimelerin tamamen terk edilmesi

D. Söz diziminin tamamen Farsça yapısına bürünmesi

Soru 39

Karahanlı Türkçesi döneminin en önemli dil yadigarı olan 'Kutadgu Bilig'in yazımında kullanılan temel yazı sistemi ve dil özellikleri hangisinde doğru verilmiştir?

A. Soğd alfabesi; Karluk lehçesi

B. Göktürk alfabesi; Oğuz lehçesi

C. Arap alfabesi; Hakaniye lehçesi

D. Uygur alfabesi; Hakaniye lehçesi

Soru 40

Divânu Lugâti't-Türk'te Kaşgarlı Mahmud'un Türk lehçelerini sınıflandırırken 'Oğuzlar'ın en fasih konuşan boyu' olarak nitelendirdiği grup hangisidir?

A. Yagma boyu

B. Karluklar

C. Çiğiller

D. Kıpçaklar