Üniversite Türkçe Bilgi Yarışması Soruları

Soru 1

Orhun Yazıtları'nda kullanılan 'Runik' karakterli alfabenin bilim dünyasındaki teknik adı nedir?

A. Göktürk Alfabesi

B. Uygur Alfabesi

C. Sogd Alfabesi

D. Brahmi Alfabesi

Soru 2

Karahanlılar döneminde yazılan ve Türkçenin ilk sözlüğü olma özelliğini taşıyan eser hangisidir?

A. Kutadgu Bilig

B. Divânu Lugâti't-Türk

C. Divân-ı Hikmet

D. Atabetü'l-Hakayık

Soru 3

Eski Anadolu Türkçesi döneminin başlangıcı genel olarak hangi yüzyıl kabul edilir?

A. 17. yüzyıl

B. 11. yüzyıl

C. 15. yüzyıl

D. 13. yüzyıl

Soru 4

Aşağıdaki eserlerden hangisi 'Çağatay Türkçesi'nin en önemli temsilcisi kabul edilen Ali Şir Nevai'ye aittir?

A. Yadigar

B. İbadetname

C. Şecere-i Türk

D. Muhakemetü'l-Lugateyn

Soru 5

Osmanlı Türkçesi döneminde devletin resmi yazışmalarında kullanılan süslü ve ağdalı dile ne ad verilir?

A. Mahalli üslup

B. Münşeat

C. Türki-i Basit

D. İnşa

Soru 6

19. yüzyılda 'dilde sadeleşme' fikrini ilk kez sistematik olarak savunan ve 'Lisan' adlı makaleyi yazan isim kimdir?

A. Ziya Gökalp

B. Şinasi

C. Namık Kemal

D. Ömer Seyfettin

Soru 7

Türk Dil Kurumu hangi yıl, hangi isimle kurulmuştur?

A. 1934 - Türk Dilini Geliştirme Kurumu

B. 1930 - Türk Dili Araştırma Derneği

C. 1928 - Türk Dilini İslah Heyeti

D. 1932 - Türk Dili Tetkik Cemiyeti

Soru 8

Yeni Lisan hareketinin temel ilkesi olan 'yazı dili ile konuşma dili arasındaki farkı kaldırma' fikri hangi dergide savunulmuştur?

A. Tercüman-ı Ahval

B. Genç Kalemler

C. İkdam

D. Servet-i Fünun

Soru 9

Türkçede 'göz' kelimesinin kökeni ve tarihsel süreçteki ses değişimi hangi dil bilgisi dalının inceleme alanına girer?

A. Sentaks

B. Morfoloji

C. Semantik

D. Etimoloji

Soru 10

Türkçenin 'Altay Dilleri' teorisine göre hangi dil grubuyla akraba olduğu savunulur?

A. Sami dilleri

B. Moğolca, Mançu-Tunguzca, Korece, Japonca

C. Ural dilleri

D. Hint-Avrupa dilleri

Soru 11

Hangisi Türkçenin tarihsel dönemlerinden biri değildir?

A. Eski Türkçe

B. Kuzey Türkçesi

C. Batı Türkçesi

D. Orta Türkçe

Soru 12

1928 Harf İnkılabı ile kabul edilen Latin alfabesi, Türkçenin hangi ses özelliklerini karşılamada daha başarılı bulunmuştur?

A. Arapça kökenli kelimelerin yazımı

B. Ünlü uyumu ve ses zenginliği

C. Osmanlıca imla kuralları

D. Farsça tamlamaların kullanımı

Soru 13

Türkçedeki 'kitap-çı-lık' örneğinde olduğu gibi, bir köke eklenen ve sözcüğün anlamını veya türünü değiştiren en küçük anlamlı birime ne ad verilir?

A. Grafem

B. Allomorf

C. Morfem

D. Fonem

Soru 14

Üretimsel Dilbilgisi kuramına göre, bir cümlenin derin yapısını yüzey yapısına dönüştüren kurallar dizisine ne denir?

A. Morfolojik süreç

B. Semantik bağıntı

C. Dönüşümsel kurallar

D. Fonolojik süreç

Soru 15

Aşağıdakilerden hangisi, bir sesin boğumlanma noktası (artikülasyon yeri) ile ilgili bir fonetik terimdir?

A. Vurgu

B. Damağımsı (palatal)

C. Tonlama

D. Ünlü uyumu

Soru 16

Sözdizimsel (sentaktik) analizde, bir öbeğin merkezini oluşturan ve tüm öbeğin niteliğini belirleyen öğeye ne ad verilir?

A. Belirleyici

B. Çekirdek (head)

C. Tamlanan

D. Tamlayan

Soru 17

Aynı morfemin farklı sesletim biçimlerine (örneğin Türkçede bulunma durum ekinin -da/-de/-ta/-te olması) ne ad verilir?

A. Fonem

B. Morfem

C. Allomorf

D. Kök

Soru 18

Ünlülerin oluşumu sırasında dilin dikey hareketine göre sınıflandırılması, aşağıdaki fonetik parametrelerden hangisiyle ilgilidir?

A. Hava akışı

B. Ses teli titreşimi

C. Dudak konumu

D. Dil yüksekliği (kapalı/açık)

Soru 19

Noam Chomsky'nin 'Evrensel Dilbilgisi' kuramına göre, çocukların dili edinmesini sağlayan doğuştan gelen yapıya ne denir?

A. Dil edinim düzeneği

B. Bilişsel şema

C. Sentaktik ağaç

D. Yüzey yapısı

Soru 20

Bir dilde anlam ayırt edici en küçük ses birimine ne ad verilir?

A. Hece

B. Fonem

C. Allofon

D. Sözcük

Soru 21

Türkçe gibi eklemeli (aglütinatif) dillerde, morfolojik yapı genellikle nasıl işler?

A. Sözcükler izole haldedir

B. Köklerde içsel değişimler olur

C. Sözcük köküne ekler art arda eklenir

D. Sadece önek kullanımı yaygındır

Soru 22

Cümle içindeki öğelerin diziliş kurallarını ve bu öğelerin birbirleriyle olan hiyerarşik ilişkilerini inceleyen dilbilim dalı hangisidir?

A. Pragmatik

B. Morfoloji

C. Semantik

D. Sentaks

Soru 23

Akustik fonetikte, sesin fiziksel özelliklerini (frekans, genlik vb.) incelemek için kullanılan temel birim nedir?

A. Formant

B. Fonem

C. Spektrogram

D. Morfem

Soru 24

Bir dildeki sözcüklerin yapısal özelliklerini, sınıflandırmasını ve oluşum süreçlerini inceleyen dilbilim dalı hangisidir?

A. Sentaks

B. Morfoloji

C. Semantik

D. Fonetik

Soru 25

Türkçenin yazılı belgelerle takip edilebilen en eski dönemi olan ve 'Göktürkçe' olarak da adlandırılan dönem aşağıdakilerden hangisidir?

A. Orta Türkçe

B. İlk Türkçe

C. Eski Türkçe

D. Kuzey-Doğu Türkçesi

Soru 26

Türk lehçeleri sınıflandırmasında, 'z' ve 'ş' seslerinin korunduğu (Zetacılık/Şetacılık) lehçe grubu aşağıdakilerden hangisidir?

A. Karluk Grubu

B. Oğuz Grubu

C. Kıpçak Grubu

D. Bulgar (Oğur) Grubu

Soru 27

Kutadgu Bilig, Atabetü'l-Hakayık ve Divanü Lugati't-Türk gibi eserlerin yazıldığı, Karahanlı Türkçesi olarak da bilinen dönem hangisidir?

A. Çağatay Türkçesi

B. Eski Anadolu Türkçesi

C. Hakanlı Türkçesi

D. Oğuz Türkçesi

Soru 28

Aşağıdaki Türk lehçelerinden hangisi 'Sibirya Türkçesi' (Kuzey Grubu) içerisinde yer almaktadır?

A. Azerbaycan Türkçesi

B. Yakut (Saha) Türkçesi

C. Özbek Türkçesi

D. Tatar Türkçesi

Soru 29

Türkçenin tarihsel gelişiminde 'y' sesinin 'c' sesine dönüştüğü (yol > col) değişim süreci, hangi lehçe grubunun tipik bir özelliğidir?

A. Oğuz Grubu

B. Karluk Grubu

C. Kıpçak Grubu

D. Sibirya Grubu

Soru 30

Aşağıdaki eserlerden hangisi Eski Anadolu Türkçesi dönemine ait bir dil özelliği göstermez?

A. Risaletü'n-Nushiyye

B. Garibname

C. Dede Korkut Hikâyeleri

D. Muhabbetname

Soru 31

Türkçenin tarihsel gelişiminde 'Eski Türkçe' dönemini sona erdiren ve yerini 'Orta Türkçe' dönemine bırakan temel siyasi/kültürel kırılma nedir?

A. Göktürk İmparatorluğu'nun yıkılması

B. İstanbul'un fethi

C. İslamiyet'in kabulü ve Uygur alfabesinden Arap alfabesine geçiş

D. Moğol istilasının etkisi

Soru 32

Çuvaşça, günümüzde konuşulan Türk lehçeleri arasında hangi özel konuma sahiptir?

A. Oğuz grubunun tek temsilcisidir

B. Kıpçak grubuna en yakın lehçedir

C. Oğur (Bulgar) grubunun yaşayan tek temsilcisidir

D. En çok konuşulan lehçedir

Soru 33

Aşağıdakilerden hangisi 'Batı Türkçesi'nin dönemlerinden biri değildir?

A. Eski Anadolu Türkçesi

B. Osmanlı Türkçesi

C. Türkiye Türkçesi

D. Çağatay Türkçesi

Soru 34

Türkçenin tarihsel süreçte kelime başında 'b-' sesini korumasına karşın, hangi lehçe grubunda bu ses 'm-' (ben > men) şekline dönüşmüştür?

A. Kıpçak ve Karluk Grubu

B. Bulgar Grubu

C. Sibirya Grubu

D. Oğuz Grubu

Soru 35

Ali Şir Nevai'nin 'Muhakemetü'l-Lugateyn' adlı eseri hangi lehçenin savunmasını yapmaktadır?

A. Çağatay Türkçesi

B. Azerbaycan Türkçesi

C. Osmanlı Türkçesi

D. Kıpçak Türkçesi

Soru 36

Türkçenin tarihsel gelişiminde 'd' sesinin 'y' sesine dönüşmesi (adak > ayak) hangi lehçe grubunun karakteristiğidir?

A. Oğuz Grubu

B. Karluk Grubu

C. Kıpçak Grubu

D. Sibirya Grubu

Soru 37

Söylem analizinde 'art zamanlı' (diachronic) yaklaşım aşağıdakilerden hangisini inceler?

A. Metnin o anki dil bilgisel yapısını ve dizimini

B. Okuyucunun metne verdiği anlık tepkileri

C. Metnin tarihsel süreç içindeki değişimini ve gelişimini

D. Metnin sadece sözcük dağarcığındaki eş anlamlıları

Soru 38

Michel Foucault'nun 'söylem' (discourse) kavramı, aşağıdakilerden hangisiyle doğrudan ilişkilidir?

A. Bilgi, iktidar ve özne oluşumu arasındaki ilişkilerle

B. Dilin sadece ses bilgisel özellikleriyle

C. Sadece edebi metinlerin estetik değerleriyle

D. Yazarın biyografik verilerinin metne yansımasıyla

Soru 39

Metinler arasılık (intertextuality) kavramını ilk kez ortaya atan ve metnin diğer metinlerin bir 'mozaik' olduğunu savunan kuramcı kimdir?

A. Julia Kristeva

B. Roland Barthes

C. Gérard Genette

D. Umberto Eco

Soru 40

Aşağıdakilerden hangisi 'üst kurmaca' (metafiction) içeren bir metnin temel özelliğidir?

A. Dili sadece sanatsal ve estetik bir araç olarak görmesi

B. Metnin kendi kurgusallığını, yazım sürecini veya kurmaca olduğunu açık etmesi

C. Olay örgüsünün gerçekçi bir zaman çizelgesine sıkı sıkıya bağlı kalması

D. Okuyucuyu metnin gerçek olduğuna ikna etmek için yoğun betimlemeler kullanması