Üniversite Astronomi Bilgi Yarışması Soruları ve Cevapları

1

Bir yıldızın Hertzsprung-Russell diyagramındaki konumu, temel olarak hangi iki fiziksel parametreye bağlıdır?

▼

A

Yıldızın yaşı ve merkezindeki füzyon hızı

B

Yıldızın yüzey sıcaklığı ve ışıma gücü (luminosity)

C

Yıldızın yarıçapı ve galaktik dönme hızı

D

Yıldızın toplam kütlesi ve kimyasal bileşimi

2

Anakol (main sequence) üzerinde bulunan yıldızların enerji üretim mekanizması genel olarak nedir?

▼

A

Helyumun karbona dönüşmesi (üçlü alfa süreci)

B

CNO döngüsü ve proton-proton zinciri ile hidrojen füzyonu

C

Elektron dejenerasyon basıncı kaynaklı termal enerji

D

Kütleçekimsel büzülme ile açığa çıkan potansiyel enerji

3

HR diyagramında 'Spektral Sınıf' ile 'Yüzey Sıcaklığı' arasındaki ilişki dikkate alındığında, en sıcak yıldızlar hangi harf sınıfındadır?

▼

A

O sınıfı

B

G sınıfı

C

M sınıfı

D

K sınıfı

4

Bir yıldızın evrimi sırasında anakoldan ayrılıp 'Kırmızı Dev' koluna geçiş yapmasının temel fiziksel nedeni nedir?

▼

A

Yıldızın kütlesinin dış katmanlardan hızla uzaya saçılması

B

Yıldızın manyetik alanının aniden çökmesi

C

Merkezindeki hidrojenin tükenmesi ve çekirdeğin büzülerek ısınması

D

Merkezindeki helyumun tamamen karbona dönüşmesi

5

Beyaz cücelerin HR diyagramındaki konumu ve onları destekleyen fiziksel basınç türü hangisidir?

▼

A

Diyagramın sol alt köşesi; elektron dejenerasyon basıncı

B

Diyagramın merkez hattı; termal gaz basıncı

C

Diyagramın en üstü; nötron dejenerasyon basıncı

D

Diyagramın sağ üst köşesi; radyasyon basıncı

6

Yıldız evriminde 'Hayashi Çizgisi' neyi ifade eder?

▼

A

Süpernova patlaması sonrası oluşan şok dalgası sınırı

B

Yıldızın hidrostatik dengeye ulaşmadan önceki evrimsel izi

C

Bir yıldızın anakola giriş yaparken geçtiği kararsızlık bölgesi

D

Kırmızı devlerin maksimum ışıma gücüne ulaştığı sınır

7

Güneş benzeri kütleye sahip yıldızların, helyum yakmaya başladıktan sonra HR diyagramında hareket ettikleri yatay bölgeye ne ad verilir?

▼

A

Kararsızlık Şeridi (Instability Strip)

B

Asimptotik Dev Kolu (AGB)

C

Yatay Kol (Horizontal Branch)

D

Devler Kolu (Giant Branch)

8

Sefe Değişenleri (Cepheid variables) HR diyagramındaki hangi özel bölgede yer alırlar?

▼

A

Beyaz cüce dizisi

B

Kararsızlık Şeridi (Instability Strip)

C

Yatay kolun en soğuk noktası

D

Anakolun üst kısmı

9

Chandrasekhar limiti nedir ve hangi gök cismi için geçerlidir?

▼

A

Yıldızlararası bulutların çökmesi için gereken minimum kütle

B

Beyaz cücelerin sahip olabileceği maksimum kütle sınırı (yaklaşık 1.4 Güneş kütlesi)

C

Nötron yıldızlarının karadeliğe dönüşmeden önceki kütle sınırı

D

Bir yıldızın anakolda kalma süresinin kütleye bağlı üst sınırı

10

Yıldızların kütle-ışıma gücü (Mass-Luminosity) ilişkisi anakol yıldızları için nasıl formüle edilir?

▼

A

L ∝ M^0.5

B

L ∝ M^-1

C

L ∝ M^3.5

D

L ∝ M^2

11

Anakol yıldızlarının 'dönüş noktası' (turn-off point) bir yıldız kümesi için neyi ifade eder?

▼

A

Kümenin merkezindeki karadeliklerin kütle çekim etkisi

B

Kümenin galaksi etrafındaki yörüngesinin en uzak noktası

C

Kümenin toplam metal içeriğinin (metallicity) ölçümü

D

Kümenin yaşını belirleyen, anakoldan ayrılan en parlak yıldızlar

12

Asimptotik Dev Kolu (AGB) yıldızlarının iç yapısı nasıldır?

▼

A

Tamamen hidrojen yakan bir çekirdek ve geniş bir atmosfer

B

Merkezde demir füzyonu yapan nötronize olmuş bir çekirdek

C

Sadece helyum füzyonu ile enerji üreten küçük ve yoğun bir çekirdek

D

Dejenere karbon-oksijen çekirdek etrafında helyum ve hidrojen yakan kabuklar

13

Galaktik dönme eğrilerindeki anomaliyi açıklamak için öne sürülen 'Karanlık Madde' hipotezinde, parçacıkların baryonik maddeyle etkileşimi hangi kuvvetle sınırlıdır?

▼

A

Elektromanyetik ve güçlü nükleer kuvvet

B

Sadece elektromanyetik kuvvet

C

Dört temel kuvvetin tamamı

D

Sadece kütleçekimi ve zayıf nükleer kuvvet

14

Evrenin genişleme hızının zamanla artmasını sağlayan 'Karanlık Enerji'nin, standart kozmolojik modeldeki (ΛCDM) matematiksel karşılığı nedir?

▼

A

Karanlık madde yoğunluğu

B

Kozmolojik sabit (Lambda)

C

Curvature (Eğrilik) parametresi

D

Radyasyon yoğunluğu

15

Evrenin gelecekteki olası sonlarından biri olan 'Büyük Yırtılma' (Big Rip), hangi parametrenin -1'den küçük olması durumunda gerçekleşir?

▼

A

Kritik yoğunluk oranı (Omega)

B

Hubble sabiti

C

Karanlık enerji durum denklemi parametresi (w)

D

Kozmik mikrodalga arka plan ışınımı

16

Karanlık madde adaylarından biri olan WIMP'lerin (Zayıf Etkileşimli Büyük Kütleli Parçacıklar) termal üretimi hangi mekanizma ile açıklanır?

▼

A

Baryogenez

B

Freeze-out (donma) mekanizması

C

Hawking radyasyonu

D

Kuantum tünelleme

17

Evrenin genişlemesini gözlemlemek için kullanılan 'Standart Mumlar' olarak bilinen Tip Ia süpernovaların temel özelliği nedir?

▼

A

Sadece çok genç galaksilerde bulunmaları

B

Her zaman aynı merkezkaç kuvvetine sahip olmaları

C

Çandrasekhar limitini aşan beyaz cücelerin patlamasıyla sabit bir mutlak parlaklık üretmeleri

D

Işık hızının mesafeye göre değiştiğini kanıtlamaları

18

Karanlık maddenin evrendeki dağılımını haritalamak için kullanılan en etkili gözlemsel yöntem hangisidir?

▼

A

Radyo dalgası interferometrisi

B

Kütleçekimsel merceklenme (Gravitational lensing)

C

Doppler kayması analizi

D

X-ışını spektroskopisi

19

Evrenin 'düz' (flat) olduğu varsayımı, hangi kozmolojik gözlemle büyük oranda desteklenmektedir?

▼

A

Kozmik Mikrodalga Arka Plan (CMB) ışınımının anizotropi spektrumu

B

Galaksilerin birbirlerinden uzaklaşma hızı

C

Karanlık madde halelerinin yoğunluğu

D

Nötrino salınımı deneyleri

20

Karanlık enerjinin evrendeki enerji yoğunluğu, evren genişledikçe nasıl değişir?

▼

A

Hacimle ters orantılı olarak artar

B

Kütleçekim etkisiyle karesel olarak düşer

C

Evren genişlese de sabit kalır (vakum enerjisi varsayımı)

D

Madde yoğunluğu ile birlikte azalır

21

MOND (Modifiye Newton Dinamiği) teorisinin, karanlık maddeye alternatif olarak sunduğu temel iddia nedir?

▼

A

Evrenin genişlemesinin bir illüzyon olması

B

Karanlık maddenin aslında kara deliklerden oluşması

C

Karanlık enerjinin bir negatif basınç alanı olması

D

Çok düşük ivmeli sistemlerde kütleçekim yasalarının değişmesi

22

Evrenin geleceğine dair 'Big Crunch' (Büyük Çöküş) senaryosunun gerçekleşmesi için evrendeki toplam madde yoğunluğunun hangi değeri aşması gerekir?

▼

A

Karanlık enerji yoğunluğunun

B

Kritik yoğunluk değerinin (Omega > 1)

C

Sıfır noktası enerjisinin

D

Planck yoğunluğunun

23

Aksiyonlar (Axions), karanlık madde adayı olarak hangi temel fizik problemini çözmek için başlangıçta önerilmiştir?

▼

A

Parçacıkların kütlesiz olması

B

Elektronların spin değerleri

C

CP simetrisinin güçlü etkileşimlerde korunumu (Strong CP problem)

D

Kuantum kütleçekimi

24

Evrenin genişleme hızını tanımlayan Hubble parametresi (H), zamanın bir fonksiyonu olarak hangi birimle ifade edilir?

▼

A

kg/m³

B

Mpc/s

C

Joule/m³

D

km/s/Mpc

25

Güneş rüzgarının süpersonik hıza ulaştığı ve güneş koronasından dışa doğru genişlediği bölgeye ne ad verilir?

▼

A

Parker Sınırı

B

Kritik Nokta

C

Heliosferik Akım Sayfası

D

Alfvén Yüzeyi

26

Güneş flaşları (flares) sırasında salınan yüksek enerjili parçacıkların ivmelenmesinde temel mekanizma olarak kabul edilen süreç hangisidir?

▼

A

Radyatif soğuma mekanizması

B

Manyetik yeniden bağlanma (magnetic reconnection)

C

Konvektif türbülans baskısı

D

Termal füzyon dengesizliği

27

Dünya'nın manyetosferinde, güneş rüzgarının dinamik basıncı ile yerin manyetik alanının dengelendiği dış sınıra ne ad verilir?

▼

A

Kuyruk lobu

B

Plazmapoz

C

Manyetopoz

D

Bow Shock

28

Güneş'in 11 yıllık döngüsünün temel kaynağı olarak kabul edilen, diferansiyel rotasyon ve konveksiyonun etkileşimiyle oluşan mekanizma hangisidir?

▼

A

Dinamolu (Dynamo) süreç

B

Plazma osilasyon modülasyonu

C

Radyatif zon sızıntısı

D

Kuantum tünelleme

29

Güneş rüzgarının hızının ani bir şekilde arttığı ve manyetik alanın kutuplanmasının değiştiği güneş rüzgarı akımları nasıl tanımlanır?

▼

A

Fotoküre patlamaları

B

Coronal Hole High-Speed Streams

C

Magnetosferik plazma akışı

D

İyonosferik yansıma dalgaları

30

Manyetik fırtınaların şiddetini ölçmek için kullanılan ve ekvatoral halka akımındaki değişimleri temsil eden endeks hangisidir?

▼

A

F10.7 Akı Endeksi

B

Kp Endeksi

C

Dst Endeksi

D

AE Endeksi

31

Güneş flaşlarından yayılan X-ışınlarının iyonosfer üzerindeki ani etkisi sonucu gerçekleşen olay nedir?

▼

A

Termosferik çöküş

B

Ani İyonosferik Bozulma (SID)

C

Van Allen kuşaklarının genişlemesi

D

Auroral alt fırtına

32

Güneş koronal kütle atımlarının (CME) Dünya'ya ulaştığında oluşturduğu şok dalgasının arkasındaki bölgeye ne denir?

▼

A

Sheath bölgesi

B

Kuyruk akımı (Tail current)

C

Magnetosheath

D

Plazmasfer

33

Güneş rüzgarı plazmasının manyetik alan çizgileri boyunca kutup bölgelerine huni gibi aktığı bölgeye ne denir?

▼

A

Kutup hunisi (Polar cusp)

B

Plazma tabakası

C

Radyasyon kuşağı

D

Manyetik kuyruk (Magnetotail)

34

Güneş'in atmosferinde sıcaklığın fotoküreden korona yönüne doğru aniden artmasına neden olan temel olgu hangisidir?

▼

A

Nötrino salınımı

B

Yüzey yerçekimi dalgaları

C

Kütleçekimsel çökme

D

Nanoflare (mikro-flaş) ısınması

35

Güneş rüzgarındaki donmuş manyetik alan kavramını tanımlayan ve plazmanın iletkenliğini ifade eden fiziksel prensip nedir?

▼

A

Faraday İndüksiyonu

B

Lenz Yasası

C

Bernoulli Prensibi

D

Alfvén'in Dondurulmuş Akı Teoremi

36

Dünya'nın manyetik alanının güneş rüzgarı tarafından arkaya doğru sürüklenerek oluşturduğu uzatılmış yapıya ne ad verilir?

▼

A

Bow Shock

B

Manyetik Kuyruk (Magnetotail)

C

Magnetosheath

D

Plazmapause

Üniversite Astronomi Bilgi Yarışması Soruları ve Cevapları

Bu Soruları Yarışma Olarak Oyna!