Üniversite Türkçe Bilgi Yarışması Soruları ve Cevapları

1

Türkçedeki 'kitap-çı-lık' örneğinde olduğu gibi, bir köke eklenen ve sözcüğün anlamını veya türünü değiştiren en küçük anlamlı birime ne ad verilir?

▼

A

Grafem

B

Allomorf

C

Morfem

D

Fonem

2

Üretimsel Dilbilgisi kuramına göre, bir cümlenin derin yapısını yüzey yapısına dönüştüren kurallar dizisine ne denir?

▼

A

Morfolojik süreç

B

Semantik bağıntı

C

Dönüşümsel kurallar

D

Fonolojik süreç

3

Aşağıdakilerden hangisi, bir sesin boğumlanma noktası (artikülasyon yeri) ile ilgili bir fonetik terimdir?

▼

A

Vurgu

B

Damağımsı (palatal)

C

Tonlama

D

Ünlü uyumu

4

Sözdizimsel (sentaktik) analizde, bir öbeğin merkezini oluşturan ve tüm öbeğin niteliğini belirleyen öğeye ne ad verilir?

▼

A

Belirleyici

B

Çekirdek (head)

C

Tamlanan

D

Tamlayan

5

Aynı morfemin farklı sesletim biçimlerine (örneğin Türkçede bulunma durum ekinin -da/-de/-ta/-te olması) ne ad verilir?

▼

A

Fonem

B

Morfem

C

Allomorf

D

Kök

6

Ünlülerin oluşumu sırasında dilin dikey hareketine göre sınıflandırılması, aşağıdaki fonetik parametrelerden hangisiyle ilgilidir?

▼

A

Hava akışı

B

Ses teli titreşimi

C

Dudak konumu

D

Dil yüksekliği (kapalı/açık)

7

Noam Chomsky'nin 'Evrensel Dilbilgisi' kuramına göre, çocukların dili edinmesini sağlayan doğuştan gelen yapıya ne denir?

▼

A

Dil edinim düzeneği

B

Bilişsel şema

C

Sentaktik ağaç

D

Yüzey yapısı

8

Bir dilde anlam ayırt edici en küçük ses birimine ne ad verilir?

▼

A

Hece

B

Fonem

C

Allofon

D

Sözcük

9

Türkçe gibi eklemeli (aglütinatif) dillerde, morfolojik yapı genellikle nasıl işler?

▼

A

Sözcükler izole haldedir

B

Köklerde içsel değişimler olur

C

Sözcük köküne ekler art arda eklenir

D

Sadece önek kullanımı yaygındır

10

Cümle içindeki öğelerin diziliş kurallarını ve bu öğelerin birbirleriyle olan hiyerarşik ilişkilerini inceleyen dilbilim dalı hangisidir?

▼

A

Pragmatik

B

Morfoloji

C

Semantik

D

Sentaks

11

Akustik fonetikte, sesin fiziksel özelliklerini (frekans, genlik vb.) incelemek için kullanılan temel birim nedir?

▼

A

Formant

B

Fonem

C

Spektrogram

D

Morfem

12

Bir dildeki sözcüklerin yapısal özelliklerini, sınıflandırmasını ve oluşum süreçlerini inceleyen dilbilim dalı hangisidir?

▼

A

Sentaks

B

Morfoloji

C

Semantik

D

Fonetik

13

Türkçenin yazılı belgelerle takip edilebilen en eski dönemi olan ve 'Göktürkçe' olarak da adlandırılan dönem aşağıdakilerden hangisidir?

▼

A

Orta Türkçe

B

İlk Türkçe

C

Eski Türkçe

D

Kuzey-Doğu Türkçesi

14

Türk lehçeleri sınıflandırmasında, 'z' ve 'ş' seslerinin korunduğu (Zetacılık/Şetacılık) lehçe grubu aşağıdakilerden hangisidir?

▼

A

Karluk Grubu

B

Oğuz Grubu

C

Kıpçak Grubu

D

Bulgar (Oğur) Grubu

15

Kutadgu Bilig, Atabetü'l-Hakayık ve Divanü Lugati't-Türk gibi eserlerin yazıldığı, Karahanlı Türkçesi olarak da bilinen dönem hangisidir?

▼

A

Çağatay Türkçesi

B

Eski Anadolu Türkçesi

C

Hakanlı Türkçesi

D

Oğuz Türkçesi

16

Aşağıdaki Türk lehçelerinden hangisi 'Sibirya Türkçesi' (Kuzey Grubu) içerisinde yer almaktadır?

▼

A

Azerbaycan Türkçesi

B

Yakut (Saha) Türkçesi

C

Özbek Türkçesi

D

Tatar Türkçesi

17

Türkçenin tarihsel gelişiminde 'y' sesinin 'c' sesine dönüştüğü (yol > col) değişim süreci, hangi lehçe grubunun tipik bir özelliğidir?

▼

A

Oğuz Grubu

B

Karluk Grubu

C

Kıpçak Grubu

D

Sibirya Grubu

18

Aşağıdaki eserlerden hangisi Eski Anadolu Türkçesi dönemine ait bir dil özelliği göstermez?

▼

A

Risaletü'n-Nushiyye

B

Garibname

C

Dede Korkut Hikâyeleri

D

Muhabbetname

19

Türkçenin tarihsel gelişiminde 'Eski Türkçe' dönemini sona erdiren ve yerini 'Orta Türkçe' dönemine bırakan temel siyasi/kültürel kırılma nedir?

▼

A

Göktürk İmparatorluğu'nun yıkılması

B

İstanbul'un fethi

C

İslamiyet'in kabulü ve Uygur alfabesinden Arap alfabesine geçiş

D

Moğol istilasının etkisi

20

Çuvaşça, günümüzde konuşulan Türk lehçeleri arasında hangi özel konuma sahiptir?

▼

A

Oğuz grubunun tek temsilcisidir

B

Kıpçak grubuna en yakın lehçedir

C

Oğur (Bulgar) grubunun yaşayan tek temsilcisidir

D

En çok konuşulan lehçedir

21

Aşağıdakilerden hangisi 'Batı Türkçesi'nin dönemlerinden biri değildir?

▼

A

Eski Anadolu Türkçesi

B

Osmanlı Türkçesi

C

Türkiye Türkçesi

D

Çağatay Türkçesi

22

Türkçenin tarihsel süreçte kelime başında 'b-' sesini korumasına karşın, hangi lehçe grubunda bu ses 'm-' (ben > men) şekline dönüşmüştür?

▼

A

Kıpçak ve Karluk Grubu

B

Bulgar Grubu

C

Sibirya Grubu

D

Oğuz Grubu

23

Ali Şir Nevai'nin 'Muhakemetü'l-Lugateyn' adlı eseri hangi lehçenin savunmasını yapmaktadır?

▼

A

Çağatay Türkçesi

B

Azerbaycan Türkçesi

C

Osmanlı Türkçesi

D

Kıpçak Türkçesi

24

Türkçenin tarihsel gelişiminde 'd' sesinin 'y' sesine dönüşmesi (adak > ayak) hangi lehçe grubunun karakteristiğidir?

▼

A

Oğuz Grubu

B

Karluk Grubu

C

Kıpçak Grubu

D

Sibirya Grubu

25

Söylem analizinde 'art zamanlı' (diachronic) yaklaşım aşağıdakilerden hangisini inceler?

▼

A

Metnin o anki dil bilgisel yapısını ve dizimini

B

Okuyucunun metne verdiği anlık tepkileri

C

Metnin tarihsel süreç içindeki değişimini ve gelişimini

D

Metnin sadece sözcük dağarcığındaki eş anlamlıları

26

Michel Foucault'nun 'söylem' (discourse) kavramı, aşağıdakilerden hangisiyle doğrudan ilişkilidir?

▼

A

Bilgi, iktidar ve özne oluşumu arasındaki ilişkilerle

B

Dilin sadece ses bilgisel özellikleriyle

C

Sadece edebi metinlerin estetik değerleriyle

D

Yazarın biyografik verilerinin metne yansımasıyla

27

Metinler arasılık (intertextuality) kavramını ilk kez ortaya atan ve metnin diğer metinlerin bir 'mozaik' olduğunu savunan kuramcı kimdir?

▼

A

Julia Kristeva

B

Roland Barthes

C

Gérard Genette

D

Umberto Eco

28

Aşağıdakilerden hangisi 'üst kurmaca' (metafiction) içeren bir metnin temel özelliğidir?

▼

A

Dili sadece sanatsal ve estetik bir araç olarak görmesi

B

Metnin kendi kurgusallığını, yazım sürecini veya kurmaca olduğunu açık etmesi

C

Olay örgüsünün gerçekçi bir zaman çizelgesine sıkı sıkıya bağlı kalması

D

Okuyucuyu metnin gerçek olduğuna ikna etmek için yoğun betimlemeler kullanması

29

Eleştirel Söylem Analizi (ESA) yönteminde, metindeki örtük ideolojileri ortaya çıkarmak için kullanılan ana odak noktası nedir?

▼

A

Dilin estetik kullanımı

B

Metnin noktalama işaretleri ve yazım kurallarına uygunluğu

C

Toplumsal eşitsizlikler ve söylem yoluyla yeniden üretilen iktidar ilişkileri

D

Yazarın kullandığı sıfat tamlamalarının sıklığı

30

Bir metnin 'tür' (genre) özelliklerini belirleyen en temel kriter aşağıdakilerden hangisidir?

▼

A

Metnin toplumsal işlevi, amacı ve yapısal kalıpları

B

Metnin çeviri olup olmadığı

C

Yazarın yaşadığı dönemin siyasi olayları

D

Metnin basıldığı kağıdın kalitesi

31

Gérard Genette’in 'anlatıbilim' terminolojisinde, anlatıcının olayların içine dahil olup olmaması durumu ne olarak adlandırılır?

▼

A

Odaklanma (focalization)

B

Metinler arasılık

C

Söylem sapması

D

Diyalog

32

Aşağıdakilerden hangisi 'edebiyat dışı metin' (non-fiction) türlerinden biri değildir?

▼

A

Roman

B

Deneme

C

Anı

D

Biyografi

33

Teun A. van Dijk’ın 'söylem' çözümlemelerinde 'makro yapı' (macrostructure) neyi ifade eder?

▼

A

Metnin fiziksel uzunluğunu

B

Yazarın kullandığı kelime seçimlerini

C

Metnin genel temasını, konusunu ve küresel anlamını

D

Metnin cümle düzeyindeki dil bilgisel yapısını

34

Postmodern metinlerin en belirgin söylemsel özelliklerinden biri aşağıdakilerden hangisidir?

▼

A

Doğa tasvirlerine aşırı ağırlık verilmesi

B

Büyük anlatılara ve kesin gerçeklere duyulan güven

C

Parçalanmış anlatı yapısı ve kesinliğin reddi

D

Didaktik (öğretici) bir üslubun benimsenmesi

35

Söylem analizinde 'edim' (speech act) kuramına göre, bir sözün söylenmesiyle birlikte bir eylemin de gerçekleşmesi (örneğin: 'Söz veriyorum') ne olarak tanımlanır?

▼

A

Edimsel (performative) söz eylem

B

Betimleyici söz eylem

C

Dışlayıcı söz eylem

D

Sorgulayıcı söz eylem

36

Aşağıdaki metin türlerinden hangisi daha çok 'nesnel' ve 'bilgilendirici' söylem kategorisinde yer alır?

▼

A

Makale

B

Şiir

C

Tiyatro

D

Masal

37

Orhun Yazıtları'nda 'tengri' kelimesi ile ifade edilen kavramın kökeni ve metinlerdeki kullanımı dikkate alındığında, bu kavramın Göktürk inanç sistemindeki işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

▼

A

Doğa olaylarını yöneten yerel bir ilah

B

Yeraltı dünyasının koruyucu ruhu

C

Sadece ataların ruhlarını temsil eden bir figür

D

Kut veren ve kağanlığı onaylayan yüce güç

38

Uygur dönemine ait metinlerde, Maniheizm ve Budizm etkisinin dildeki en belirgin yansıması aşağıdakilerden hangisidir?

▼

A

Sogdca ve Sanskritçe kökenli terminolojinin yoğun kullanımı

B

Arap alfabesinin ilk kez sistematik şekilde uygulanması

C

Yalın Türkçe kelimelerin tamamen terk edilmesi

D

Söz diziminin tamamen Farsça yapısına bürünmesi

39

Karahanlı Türkçesi döneminin en önemli dil yadigarı olan 'Kutadgu Bilig'in yazımında kullanılan temel yazı sistemi ve dil özellikleri hangisinde doğru verilmiştir?

▼

A

Soğd alfabesi; Karluk lehçesi

B

Göktürk alfabesi; Oğuz lehçesi

C

Arap alfabesi; Hakaniye lehçesi

D

Uygur alfabesi; Hakaniye lehçesi

40

Divânu Lugâti't-Türk'te Kaşgarlı Mahmud'un Türk lehçelerini sınıflandırırken 'Oğuzlar'ın en fasih konuşan boyu' olarak nitelendirdiği grup hangisidir?

▼

A

Yagma boyu

B

Karluklar

C

Çiğiller

D

Kıpçaklar

Üniversite Türkçe Bilgi Yarışması Soruları ve Cevapları

Bu Soruları Yarışma Olarak Oyna!