Üniversite Türkçe Bilgi Yarışması Soruları ve Cevapları
40 soru ve cevabı
🍎 Öğretmen Kopyası
bilgiyarisi.com Bilgi Yarışması Soruları
1. Eleştirel Söylem Analizi (ESA) yönteminde, metindeki örtük ideolojileri ortaya çıkarmak için kullanılan ana odak noktası nedir?
A)Dilin estetik kullanımı
B)Toplumsal eşitsizlikler ve söylem yoluyla yeniden üretilen iktidar ilişkileri
C)Metnin noktalama işaretleri ve yazım kurallarına uygunluğu
D)Yazarın kullandığı sıfat tamlamalarının sıklığı
2. Türkçenin tarihsel gelişiminde 'y' sesinin 'c' sesine dönüştüğü (yol > col) değişim süreci, hangi lehçe grubunun tipik bir özelliğidir?
A)Oğuz Grubu
B)Kıpçak Grubu
C)Karluk Grubu
D)Sibirya Grubu
3. Söylem analizinde 'örtük özne' veya 'edilgen çatı' kullanımı genellikle neyi gizlemeye yöneliktir?
A)Cümle vurgusunu
B)Eylemin failini
C)Zaman bildirimini
D)Sözcük türünü
4. Pragmatik alanında 'konuşma aktı' ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A)Konuşma aktı, yalnızca sözel iletişimde geçerlidir.
B)Konuşma aktı, iletişimde niyet ve bağlamı göz önünde bulundurur.
C)Konuşma aktı, dilin sosyal kullanımıyla ilgilidir.
D)Konuşma aktı, dinleyicinin anlam üzerindeki etkisini değerlendirir.
5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı vardır?
A)O, bu işi oldum olası sevmemiştir.
B)TDK, Türk dili üzerine birçok çalışma yapmaktadır.
C)Her şeyin bir zamanı olduğunu düşünüyordu.
D)Yazar, eserinde batı medeniyetini eleştiriyor.
6. Şiirsel anlamın genişliğini ve derinliğini anlamak için hangi edebi teori en çok kullanılır?
A)Yapısalcılık.
B)Post-yapısalcılık.
C)Formalizm.
D)Realizm.
7. Dildeki 'dizimsel' (syntagmatic) ve 'dizisel' (paradigmatic) ilişkiler arasındaki temel fark nedir?
A)Dizimsel yatay, dizisel dikey ilişkidir.
B)Dizimsel dikey, dizisel yatay ilişkidir.
C)İkisi de aynı kavramın farklı dillerdeki karşılığıdır.
D)Sadece sesbilim için geçerlidir.
8. Bir dilde anlam ayırt edici en küçük ses birimine ne ad verilir?
A)Hece
B)Sözcük
C)Allofon
D)Fonem
9. Aşağıdakilerden hangisi metin çözümlemesinde kullanılan yöntemlerden biridir?
A)Temel düşünce analizi.
B)Yapısal analiz.
C)Sadece içerik analizi.
D)Açıklayıcı analiz.
10. Aşağıdaki tanımlardan hangisi dilbilim açısından 'semantik' kavramını en iyi şekilde açıklamaktadır?
A)Dilsel işaretlerin anlamını ve kullanımını inceleyen bilim dalı.
B)Dilsel yapıların ve kuralların sistematik analizini yapan bilim dalı.
C)Dil ile düşünce arasındaki ilişkiyi araştıran alan.
D)Edebiyat eserlerinin tarihsel ve kültürel bağlamda incelenmesidir.
11. Aşağıdakilerden hangisi, bir sesin boğumlanma noktası (artikülasyon yeri) ile ilgili bir fonetik terimdir?
A)Ünlü uyumu
B)Vurgu
C)Damağımsı (palatal)
D)Tonlama
12. Aşağıdakilerden hangisi 'edebiyat dışı metin' (non-fiction) türlerinden biri değildir?
A)Biyografi
B)Deneme
C)Roman
D)Anı
13. Yeni Lisan hareketinin temel ilkesi olan 'yazı dili ile konuşma dili arasındaki farkı kaldırma' fikri hangi dergide savunulmuştur?
A)Servet-i Fünun
B)Genç Kalemler
C)Tercüman-ı Ahval
D)İkdam
14. 1928 Harf İnkılabı ile kabul edilen Latin alfabesi, Türkçenin hangi ses özelliklerini karşılamada daha başarılı bulunmuştur?
A)Ünlü uyumu ve ses zenginliği
B)Arapça kökenli kelimelerin yazımı
C)Farsça tamlamaların kullanımı
D)Osmanlıca imla kuralları
15. Divânu Lugâti't-Türk'te Kaşgarlı Mahmud'un Türk lehçelerini sınıflandırırken 'Oğuzlar'ın en fasih konuşan boyu' olarak nitelendirdiği grup hangisidir?
A)Kıpçaklar
B)Karluklar
C)Çiğiller
D)Yagma boyu
16. Türk Dil Kurumu hangi yıl, hangi isimle kurulmuştur?
A)1932 - Türk Dili Tetkik Cemiyeti
B)1928 - Türk Dilini İslah Heyeti
C)1934 - Türk Dilini Geliştirme Kurumu
D)1930 - Türk Dili Araştırma Derneği
17. Türkçede 'göz' kelimesinin kökeni ve tarihsel süreçteki ses değişimi hangi dil bilgisi dalının inceleme alanına girer?
A)Sentaks
B)Semantik
C)Etimoloji
D)Morfoloji
18. Söylem analizinde 'edim' (speech act) kuramına göre, bir sözün söylenmesiyle birlikte bir eylemin de gerçekleşmesi (örneğin: 'Söz veriyorum') ne olarak tanımlanır?
A)Edimsel (performative) söz eylem
B)Betimleyici söz eylem
C)Sorgulayıcı söz eylem
D)Dışlayıcı söz eylem
19. Türkçe gibi eklemeli (aglütinatif) dillerde, morfolojik yapı genellikle nasıl işler?
A)Sözcük köküne ekler art arda eklenir
B)Köklerde içsel değişimler olur
C)Sözcükler izole haldedir
D)Sadece önek kullanımı yaygındır
20. Kutadgu Bilig, Atabetü'l-Hakayık ve Divanü Lugati't-Türk gibi eserlerin yazıldığı, Karahanlı Türkçesi olarak da bilinen dönem hangisidir?
A)Hakanlı Türkçesi
B)Eski Anadolu Türkçesi
C)Çağatay Türkçesi
D)Oğuz Türkçesi
21. 19. yüzyılda 'dilde sadeleşme' fikrini ilk kez sistematik olarak savunan ve 'Lisan' adlı makaleyi yazan isim kimdir?
A)Namık Kemal
B)Şinasi
C)Ziya Gökalp
D)Ömer Seyfettin
22. Dilbilimsel alanın hangi alt dalı, dilin sosyal bağlamda nasıl kullanıldığını inceler?
A)Sosyodilbilim.
B)Psikodilbilim.
C)HISTORİK DİLBİLİM.
D)Fonetik.
23. Altın Orda sahasında gelişen Kıpçak Türkçesinin, Osmanlı Türkçesinden en temel yapısal farkı nedir?
A)Oğuz grubu özelliklerini daha az barındırıp, 'n/d' değişiminde farklılık göstermesi
B)Arap alfabesini hiç kullanmamış olması
C)Sadece sözlü gelenekle günümüze ulaşması
D)Farsça kelimeleri hiçbir şekilde kabul etmemesi
24. Çuvaşça, günümüzde konuşulan Türk lehçeleri arasında hangi özel konuma sahiptir?
A)En çok konuşulan lehçedir
B)Oğuz grubunun tek temsilcisidir
C)Oğur (Bulgar) grubunun yaşayan tek temsilcisidir
D)Kıpçak grubuna en yakın lehçedir
25. Aynı morfemin farklı sesletim biçimlerine (örneğin Türkçede bulunma durum ekinin -da/-de/-ta/-te olması) ne ad verilir?
A)Allomorf
B)Morfem
C)Fonem
D)Kök
26. Osmanlı Türkçesi döneminde devletin resmi yazışmalarında kullanılan süslü ve ağdalı dile ne ad verilir?
A)Türki-i Basit
B)Münşeat
C)İnşa
D)Mahalli üslup
27. Ali Şir Nevai'nin 'Muhakemetü'l-Lugateyn' adlı eseri hangi lehçenin savunmasını yapmaktadır?
A)Çağatay Türkçesi
B)Osmanlı Türkçesi
C)Kıpçak Türkçesi
D)Azerbaycan Türkçesi
28. Hangisi Türkçenin tarihsel dönemlerinden biri değildir?
A)Eski Türkçe
B)Orta Türkçe
C)Batı Türkçesi
D)Kuzey Türkçesi
29. Postmodern metinlerin en belirgin söylemsel özelliklerinden biri aşağıdakilerden hangisidir?
A)Büyük anlatılara ve kesin gerçeklere duyulan güven
B)Parçalanmış anlatı yapısı ve kesinliğin reddi
C)Didaktik (öğretici) bir üslubun benimsenmesi
D)Doğa tasvirlerine aşırı ağırlık verilmesi
30. Metinler arasılık (intertextuality) kavramını ilk kez ortaya atan ve metnin diğer metinlerin bir 'mozaik' olduğunu savunan kuramcı kimdir?
A)Roland Barthes
B)Julia Kristeva
C)Umberto Eco
D)Gérard Genette
31. Uygur dönemine ait metinlerde, Maniheizm ve Budizm etkisinin dildeki en belirgin yansıması aşağıdakilerden hangisidir?
A)Sogdca ve Sanskritçe kökenli terminolojinin yoğun kullanımı
B)Arap alfabesinin ilk kez sistematik şekilde uygulanması
C)Söz diziminin tamamen Farsça yapısına bürünmesi
D)Yalın Türkçe kelimelerin tamamen terk edilmesi
32. Dilbilim alanında 'dilsel işaret' kavramı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A)Dilsel işaret, anlam ve şekil arasında bir ilişki oluşturur.
B)Dilsel işaretler, yalnızca sesle ilgili unsurları içerir.
C)Dilsel işaretler, iletişimde anlam taşır.
D)Dilsel işaretlerin anlamı kültürel bağlama bağlıdır.
33. Aşağıdaki eserlerden hangisi Türk dili tarihi açısından 'Eski Anadolu Türkçesi' döneminin karakteristik özelliklerini yansıtan bir başyapıt kabul edilir?
A)Risâletü'n-Nushiyye
B)Muhakemetü'l-Lugateyn
C)Şecere-i Terâkime
D)Kamus-ı Türkî
34. Sözdizimsel (sentaktik) analizde, bir öbeğin merkezini oluşturan ve tüm öbeğin niteliğini belirleyen öğeye ne ad verilir?
A)Tamlayan
B)Belirleyici
C)Tamlanan
D)Çekirdek (head)
35. Aşağıdaki eserlerden hangisi 'Çağatay Türkçesi'nin en önemli temsilcisi kabul edilen Ali Şir Nevai'ye aittir?
A)Muhakemetü'l-Lugateyn
B)Şecere-i Türk
C)İbadetname
D)Yadigar
36. Türkçenin 'Altay Dilleri' teorisine göre hangi dil grubuyla akraba olduğu savunulur?
A)Moğolca, Mançu-Tunguzca, Korece, Japonca
B)Hint-Avrupa dilleri
C)Sami dilleri
D)Ural dilleri
37. Harezm Türkçesi döneminde yazılan 'Muhabbetnâme' adlı eserin Türk dili tarihi açısından önemi nedir?
A)Oğuz ve Kıpçak özelliklerinin iç içe geçtiği bir geçiş dönemi eseri olması
B)Sadece Çağatayca kelimelerden oluşması
C)Tamamen Arapça gramer kurallarına göre yazılması
D)Anadolu sahasında yazılmış ilk manzum eser olması
38. Karahanlı Türkçesi döneminin en önemli dil yadigarı olan 'Kutadgu Bilig'in yazımında kullanılan temel yazı sistemi ve dil özellikleri hangisinde doğru verilmiştir?
A)Uygur alfabesi; Hakaniye lehçesi
B)Arap alfabesi; Hakaniye lehçesi
C)Göktürk alfabesi; Oğuz lehçesi
D)Soğd alfabesi; Karluk lehçesi
39. Cümle içindeki öğelerin diziliş kurallarını ve bu öğelerin birbirleriyle olan hiyerarşik ilişkilerini inceleyen dilbilim dalı hangisidir?
A)Semantik
B)Sentaks
C)Pragmatik
D)Morfoloji
40. Türk lehçeleri sınıflandırmasında, 'z' ve 'ş' seslerinin korunduğu (Zetacılık/Şetacılık) lehçe grubu aşağıdakilerden hangisidir?